Нийгэм эдийн засгийн хагас колони хагас фиодлын байдал хоридугаар зууны эхээр Имплизмvvд Євєр Монголыг тvрэмгийлэн хэсэглэн хуваахаа тvрэгтгэж, Чин гvрний ноёрхол нь нэн ихээр ялзран доройтож, нийгэм эдийн засаг нь хагас колони хагас фиодлын гvн ганаг руу унасаар байлаа.
Цагаан хаант орос болон єрнєдийн тvрэмгийлэгчид Євєр Монголын таваарыг булааж гаргадаг байснаасаа хєрєнгє гаргаж, тvvхий материалыг булаан эзэлж, уурхай малтан vйлдвэр байгуулдаг болсон юм. ялангуяа алт болон нvvрсний уурхайгаар гол болгож байлаа. орос улс Євєр Монголын Хєлvн буйрт нvvрсний уурхай нээж, алтны уурхай нь нилээд их цар хvрээтэй болсон байна. 1903 онд тєв зvvн нутгийн тємєр зам нэвтэрсний дараа орос улс хєлvн буйрт газар нутаг, ойн талбай, жалайнуурын нvvрсний уурхайг булаан эзэлж, Чи Чианхе, Жилалин гэдэг алтны хоёр уурхай бvрмєсєн тэднэрийн гарт орсон байна.
Хятад дах Оросын До Шен банкны Манжуур тах салбар банк Хєлvн Буйрын мєнгєн гvйлгээний болон мєнгєн дэвсгэртийн зах зээлийг хяналтдаа авсан байлаа. 1907-1908 онуудад хаант Орос Чин гvрний засгийн газартай шинэ гэрээ, дvрэм тогтоолд гарын vсэг зурж, тємєр замтай холбоотой зvйл бvvрийн ашигийг эзэлж, жун дун тємєр зам нь дур зоргоороо Манжуур, Хайлар зэрэг нутагт єєртєє засах зєвлєл гэдгийн байгуулж, Хятад худалдаачдыг алавдаж єєрсдєєс нь Лиценц авхуулж, татвар тєлvvлэх болжээ. Хэрэв санаагаар нь болохгvй бол дэлгvvр худалдааг нь хааж, эд бодисыг нь эвдэж, цаашлаад бvр хєєдєг болсон байлаа.
Цагаан хаант Орос улс Хєлvн Буйраар бааз болгож, Євєр Монголын зvvн нутаг тийш эдийн засгийн хvчнээ єрєгтгєж байсан нь илхэн байна. vvний зэрэгцээ Япон, Ангил, Франц, Герман, Америк зэрэг орон ч араг бvхнийг сvвэгчлэн Євєр Монгол руу эдийн засгийн нэвтрэлт хийсээр байв. Хєх Хот, Бугат, Улаанхад, Хайлар зэрэг чухал хот сууринд дээр дуридсан орнуудын худалдааны пvvсvvд удаа дараагаар нээгдсэн байна. Чин улсын сvvлчээр Євєр Монголын нутагт гадаадын худалдааны газар 21 байгуулагдаж, гадаадын бараа явах тусам олширч байлаа. гадаадын эдгээр худалдааны газрууд нь єєр єєрийн орныхоо засгийн газартай нягт холбоотой байсан бєгєєд харин Хятадын орон нутгийн засгийн газаруудтай сvлбээлж байсан байжээ. Эдгээр нь Євєр Монгол нутгийн эдийн засгийн хагас колонийн болох ахицыг тvрэгтгэсэн нь мэдээж байлаа. Дундад иргэн улсын vед Орос улс Хєлvн Буйрын мод огтлох, уурхай нээх, атар хагалварлах, загасны аж ахуй зэрэг ашиг сонирхолыг булаан эзэлж, зєвхєн мод огтлох нэг л талд жил болгон Хєлvн Буйраас зуун сая рубилын орлого олдог байжээ. Гэвч энэ байдал тєдийлєн удаан vргэлжилсэнгvй, Оросын Октеврын хувьсгал Цагаан Хааны ноёрхолыг тvлхэн унагааж, Цагаан Хаант Орос улсын Євєр Монгол дах тvрэмгийлэлийг эцэс болгосон байна. гэтэл Японы эзэрхэг тvрэмгийтэд Євєр Монголын хамгийн их тvрэмгийлэгчид болсноор барахгvй эдийн засгийн тvрэмгийллээр гол болгосон байлаа. тэдний Юань Шикайд дэвшvvлсэн улс орныг мєхєєх 21 зурвасын дотор 5 нь Євєр Монголд чигэлсэн байлаа. vvнд гол нь Япончууд Євєр Монголын зvvн хэсэгт чєлєєтэй амьдарч, vйлдвэр байгуулж, тариалж болох, хэрэгсэх газартаа тvрээслэх, ємчлєх болон уурхай нээх эрхтэй байх, бусад орон тэнд тємєр зам засах юм уу бусад орноос зээл авахдаа эрхэбиш Японы засгийн газраас зєвшєєрєо авах хэрэгтэй гэх зэрэг болно. эдгээр нь Євєр Монголын зvvн хэсгийн эдийн засгийг Япон ганцаараа эзэрхэх гэсэн зорилготой байсан нь илхэн байжээ. Тvvний дараа удалгvй Японы бараа Євєр Монголын зах зээлд олноор орж ирсэн юм. Япончууд удаа дараагаар Умрадын цэргийн эрхтний засгийн газартай зvvн хойт нутаг болон Євєр Монголд тємєр зам тавих гэрээ хэлэлцээрvvд тохиролцсоор байлаа. тухайн vед єрнєдийн эзэрхэг тvрэмгийтэд дэлхийн нэгдvгээр дайны шалбагт уначхаад байсан болхоор Японтой ашиг сонирхол булаалдах завгvй байсан билээ. Ийм учраас Япон Євєр Монголын эдийн засгийг ганцаар эзэрхэхэд хvрчээ. 1928 онд Япон Хятадын зvvн хойт нутаг болон Євєр Монголыг тvрэмгийлэн эзлэх зорилготой Манж Монголын тєрийн бодлогыг гэгчийг зохиож, тvvний дараагаар есдvгээр сарын арван наймны хэргийг vvсгэж, Хятадын зvvн хойт нутаг болон Євєр Монголыг тvрэмгийлэн эзэлсэн байна. 1937 он гэхэд Євєр Монголын баруун хэсгийн ихэнх нутаг Японы тvрэмгийлэгчдийн колонийн газар болсон байна.
Японы тvрэмгийлэгчид Євєр Монголыг эзэлж байсан хугацаандаа галзуурсан мэтээр эдийн засгийн дээрэмдлэг хийсэн билээ. Євєр Монголын зvvн хэсгийн хуурмаг Манж улсын харианд байсан Хянган мужид газар зээлдэн ардыг тэжээх, газраа єргєн барих хэмээн газар нутгийг булаан эзэлж мал болон малын гаралтай бvтээгтхvvныг хоосолж байлаа. vvнээр барахгvй Япончууд Євєр Монголын баруун хязгаарын радионд дайнаар дайныг тэжээх бааз байгуулж, банк байгуулхаар дамжуулан мєнгє санхvvг хяналтдаа авч янз бvvрийн компани байгуулан Євєр Монголын эдийн засгийн хяналтдаа авсан байна.
1938 оноос 1941 онуудад Японы хєрєнгє оруулсон 73 аж ахуйн нэгж байж, Євєр Монголын баруун нутгийн аж vйлдвэр болон зам харилцааг хяналтдаа авсан байна. номхон далайн дайнаас хойш Японы тvтэмгийлэгчид vр тариа бол сум, мах ноос бол дари, хvний хvч бол зэвсгийн хvч мєн гэдэг уриа дэвшvvлж, Євєр Монголын эдийн засгийг Японы тvрэмгийн дайны хєлд талхигдсан колонын эдийн засаг болгосон байна.
|