Намайг бага сургууль төгсөх тэр жил буюу 1982 он хүртэл, манайхан жил бүрийн зуны дунд сар болоход зусланд зусдаг байжээ, зуншлага сайтай жил эрт зусах удаа ч бий.
Есийн ид хүйт бүлээрэн, урьхан хавар эх газарт айлчлахад хөлдүү болгон уярч, амьтай бүхэн сэргэсээр амьд ертөнцийн амь амьдралын шинэ нэгэн эргэлт эхлэх ажээ.
Намайг хүүхэд байхад манайх хүрэн, хар, цээжээрээ цагаан гээд хэд хэдэн нохой тэжээж байсан.
Цагаан сар бол Монголчуудын уламжлалт баяр юм. Төр түмний баяр гэгддэг цагаан сарыг Монголчууд намрын тарган тавтай, шим шүүс хурж бүрдсэн цагт тэмдэглэдэг байлаа гэж судар бичигт харагддаг.
Цагаан сарын тухай мэдээ хүүхдүүдийн дунд хуй мэт тарж, хүүхдүүдийн бүх санаа бодлыг цагаан сар эзлэх бөгөөд хоног тооллого ч үүнчлэн эхэлдэг ажээ.
Манхан уснаас бригад хүрэх үхэр тэрэгний замаар давуу богочоо үүрсэн долоо найман хүүхэд сургуулиа чиглэн гүйлдэнэ.
Өнгөрөх шөнө сайхан зүүд манаж хонолоо. Зүүдэн дотроо би нутагтаа байв. Өглөөний шүүдэр тоочиж ногтоо бариад шар хээрийнхээ хойноос манх боролж дамжин амьсгаадаж явна …
Манхан усныхан гэхгүй ч манай дөчөөд ам бүлтэй их гэр бүлийнхний сэтгэлд, баруун манх маш онцгой байртай байдаг.
Миний ээжийг Базарма гэдэг. 1929 онд, хуучин мянган малжлын талбайн Бошуутай сумын цагаан манх гэдэг газар төржээ. Эцэг эхээс ах эгч дүү гурвуул, нэг ах, нэг охин дүүтэй.
Нарийн голын өмнө эргэ барьж, зүүнш баруунш зээрийн зоо шиг тэнийсэн нэгэн урт шилийг нутгийнхан Өмнө ширээ гэцгээдэг. Өмнө ширээ Ихэр дүүрэг овоогийн зүүн сугаас зүүншээ Аяган нуур тулж, их төлөв гурван километр урт байна.
Ихэр дүүрэг овоо Энгэрбулаг гацааны баруун өмнө биед Шулуун хөх хошуу болон Тайвас хошууг зааглан оршдог. Ихэр дүүрэг овоогийн өргөгдөц өндрөөс болсон уу, нутаг түмний гүн сүсэглэлийн улмаас юм уу, Ихэр дүүрэг овоог нутгийнхан “өндөр богд ” хэмээн хүндэтгэн нэрлэх нь ч бий.
Салаад гуч гаруй жил болсон унаган нутаг зөөлөн голоо дурсан санаж, ой санамжид үлдэж хоцорсон тэр бүхнийг эрээвэрлэн хурааварлан, зах зохаас нь түүж чимхлэх гэж чадан ядан суухад зүрх сэтгэл нам байж эс чадан байлаа.